ขอขอบคุณข้อมูลภายใต้ความร่วมมือระหว่างวารสารสื่อพลัง และวิชาการดอทคอม www.pttplc.com 


            “โลกร้อน” ไม่ได้เป็นเพียงความผันผวนของสภาพภูมิอากาศเท่านั้น ทว่าผลพวงจากสภาวะดังกล่าวยังส่งผลต่อชีวิตของมนุษย์อย่างใหญ่หลวง โดยเฉพาะในด้านอาหาร ฝนฟ้าและอากาศที่แปรปรวนยากต่อการคาดเดา ตลอดจนภัยพิบัติทางธรรมชาติมีผลต่อการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว อุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นเอื้ออำนวยต่อการระบาดของแมลงศัตรูพืช ทำให้มีการคาดการณ์ว่า อีกไม่ช้า มนุษย์จะต้องเผชิญกับวิกฤตอาหารอย่างรุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีมาในประวัติศาสตร์

Untitled-1

            ในหลายประเทศเตรียมรับมือกับวิกฤตอาหารแล้ว หนึ่งในการหาวิธีการนั่นคือการเก็บเมล็ดพันธุ์เพื่อเป็นหลักประกันสำหรับอนาคต ส่วนในประเทศไทย เริ่มมีคนกลุ่มเล็กๆ ที่เห็นความสำคัญของเมล็ดพันธุ์และดำเนินการบางสิ่ง ไม่ใช่เพียงเพื่อเตรียมรับมือกับความขาดแคลน อันเนื่องมาจากภาวะโลกร้อนเท่านั้น แต่ยังเป็นการปลดแอกจากระบบการเกษตรแบบอุตสาหกรรมสร้างการพึ่งพาตนเองในด้านอาหารรวมทั้งรักษาความหลากหลายของพันธุ์พืชที่เริ่มลดน้อยลงอย่างรวดเร็วหนึ่งในคนจำนวนนั้นคือ โจน จันได ชายชาวยโสธรที่คนมักรู้จักเขาในฐานะผู้เชี่ยวชาญการสร้างบ้านดิน ในวันนี้โจนก่อร่างสร้าง ศูนย์เก็บเมล็ดพันธุ์พันพรรณ ที่เขาหวังว่าจะทำหน้าที่ในการเก็บเมล็ดพันธุ์แท้หรือพันธุ์พื้นเมืองไว้เป็นมรดกแก่คนรุ่นต่อไป ในวันนี้งานของโจนเริ่มต้นแล้ว จากการคิดและลงมือทำอย่างต่อเนื่องจริงจัง

            สื่อพลัง มีโอกาสได้พูดคุยและฟังความคิดของนักปฏิบัติที่ออกตัวว่า เป็นชาวนาธรรมดาคนหนึ่ง เขาพูดถึงเรื่องการกิน การเก็บเมล็ดพันธุ์ และความมั่นคงทางอาหาร โดยหวังว่าจะมีคนหันมาเห็นความสำคัญและร่วมลงมือทำ เพื่อการดำรงอยู่ของมนุษย์

            คุณโจนมีมุมมองอย่างไรเกี่ยวกับวิถีการกินของผู้คนในปัจจุบันInteresting_Thing_2009_11

            การกินในปัจจุบันทำให้เราเข้าสู่จุดจบอย่างรวดเร็วที่สุด เป็นการกินแบบล้างผลาญไม่ให้เหลือสำหรับคนรุ่นลูกหลาน เราจะเอาให้หมดวันนี้ การกินของเราทำให้เราทำลายดิน น้ำ ป่า อย่างน่าสลดใจที่สุด อย่างเช่น เราชอบกินไก่กันมาก แค่ไก่อย่างเดียว ทำให้ป่าไม้ในภาคเหนือหายไปอย่างรวดเร็ว เพราะชาวบ้านต้องโค่นป่าเพื่อปลูกข้าวโพดมาเลี้ยงไก่เลี้ยงหมู ป่าให้ทุกอย่างที่เป็นชีวิตของเรา ให้อาหารยารักษาโรค ข้าวของเครื่องใช้ให้ออกซิเจน และเป็นเขื่อนที่ดีที่สุดในการป้องกันน้ำท่วม เราก็ตัดโค่นลงแล้วปลูกข้าวโพดขายกิโลกรัมละสี่บาทห้าบาท

            การกินเช่นนี้ทำให้สภาพสมดุลทางธรรมชาติหายไปอย่างรวดเร็ว และทำให้เกิดโลกร้อน แต่ผมว่าเรื่องโลกร้อนยังเป็นปัญหารอง ปัญหาที่ใหญ่กว่าคือ การขาดสมดุลธรรมชาติ เพราะทำให้เกิดวิกฤตต่างๆ มากอย่างไม่น่าเชื่อ ทั้งน้ำท่วม ฝนแล้ง ลมพายุ แผ่นดินไหว เกิดบ่อยและมากขึ้น โลกร้อนเป็นแค่ส่วนหนึ่งเท่านั้น ซึ่งตรงนี้ไม่มีใครคิดหรือคิดแต่ไม่พูดชักชวนกันให้คิดพูดง่ายๆ คือเราไม่พยายามแก้ปัญหาเรามุ่งหน้าบริโภคอย่างเดียว

1 (123)ในมุมกลับกัน ธรรมชาติก็ส่งผลต่อการกินของเราใช่หรือไม่             จริงๆ ก็เป็นเรื่องปกติธรรมดาเหมือนเรื่องเป็ดออกไข่มาเป็นทองคำ ถ้าเราให้มันออกวันละฟองทุกวัน เราก็ได้ขาทุกวัน แต่ถ้าเราโลภมาก ฆ่าเป็ดเพื่อเอาไข่ในท้องเป็ด ก็จบ นั่นคือวิธีการบริโภคของเรา อาหารที่เราบริโภคในปัจจุบันจะบอกว่าเป็นอาหารที่ธรรมชาติลงโทษก็ได้ เพราะเรารู้มากฉลาดมาก แต่กลับกินอาหารแย่มากกว่า เมื่อห้าสิบกว่าปีก่อน เรากินน้ำอัดลมกินมันฝรั่งทอด กินอะไรที่ไม่ใช่สิ่งที่ร่างกายต้องการ แต่ทำไมยังกินอยู่ นี่หมายถึงว่าธรรมชาติกำลงทำให้เราโง่ลงๆ ทุกอย่างที่เรากินทำร้ายตัวเองอาหารของเราส่วนมากเป็นคาร์โบไฮเดรต ไขมัน เกลือ ผงชูรส เราไม่ได้คิดถึงวิตามิน เกลือแร่ หรืออะไรที่ให้ประโยชน์ต่อร่างกายมากกว่านั้น เราจึงมุ่งลงทุนพัฒนาการผลิตคาร์โบไฮเดรตและโปรตีนเป็นหลัก เป็นภาพลวงตาที่ไม่มีใครอยากมองหรือศึกษาว่ามันคืออะไร

            จากการใช้ชีวิตอยู่กับวิถีธรรมชาติและการพึ่งพาตนเอง ทั้งการอยู่การกินแล้ววันหนึ่งมาก่อตั้งศูนย์เมล็ดพันธุ์พันพรรณ คุณโจนคิดอะไร

            เป้าหมายหลักคือเราต้องการเก็บเมล็ดพันธุ์พืชผักที่เป็นอาหารไว้ให้มากที่สุด เพราะเห็นว่าในปัจจุบัน ไม่มีใครสนใจเก็บพันธุ์อาหารแบบจริงจังเลย ทำให้พันธุ์ที่เป็นอาหารสูญหายไปอย่างรวดเร็ว เราเคยมีข้าวมากกว่าสองหมื่นสายพันธุ์เมื่อห้าสิบปีที่แล้ว แต่ตอนนี้เราเหลือแค่สองร้อยสายพันธุ์ การหายไปของความหลากหลายทางพันธุกรรมหมายถึงความมั่นคงทางชีวิตบนโลกนี้หายตามไปด้วย เราไม่สามารถอยู่ได้ด้วยมันฝรั่งหรือข้าวหอมมะลิอย่างเดียวเรายังต้องกินอะไรอื่นๆ อีกมากมาย สภาวะที่เกิดขึ้นทำให้เราเห็นว่า ชีวิตไม่มีความมั่นคงถ้าไม่มีเมล็ดพันธุ์ซึ่งหมายความว่าไม่มีอาหาร แล้วชีวิตเราจะอยู่ได้อย่างไร

            นี่คือสิ่งที่เรามาคิด ผมมีลูก ผมไม่มีเงินฝาก ไม่มีเงินเก็บ ไม่มีมรดกเหมือนคนทั่วไป แต่ผมอยากจะให้อะไรกับลูกสักนิด สิ่งที่ผมคิดว่ามีค่ามากที่สุดคือเมล็ดพันธุ์ พันธุ์พืชพันธุ์สัตว์ที่เป็นอาหาร นี่คือจุดเริ่มต้นของความตั้งใจในการตั้งศูนย์พันพรรณ

jone1

1 (123)ศูนย์ฯ วีวิธีเก็บเมล็ดพันธุ์อย่างไร             วิธีเก็บของเราเป็นแบบชาวบ้านคือเก็บไว้ในชีวิต ปลูกแล้วก็กิน กินแล้วอันไหนดีก็เก็บและแจกจ่ายเพื่อให้มันอยู่ในชีวิตของคน วิธีเก็บง่ายๆไม่มีเทคนิคพิเศษ พูดง่ายๆก็คือกลับไปเป็นชาวบ้านธรรมดาคนหนึ่งนั่นเอง

            ทักษะที่จำเป็นของคนที่จะทำตรงนี้ก็คือ รู้ว่าตอนไหนมันแก่ เมื่อแก่ก็เก็บเอามากินเนื้อแล้วเก็บเมล็ดมาล้างทำความสะอาด ตากให้แห้ง ใส่ซองหรือกระปุกไว้ ถ้าจะปลูกภายในหนึ่งปีไม่จำเป็นต้องแช่เย็น แต่ถ้าไม่แน่ใจจะได้ปลูกเมื่อไร ก็ทิ้งไว้ในตู้เย็นช่องเย็นธรรมดา จะเก็บไว้ได้สี่ถึงห้าปี ถ้าเก็บไว้ในช่องแข็งจะเก็บได้เป็นสิบปี

1 (123)คุณโจนเสาะหาเมล็ดพันธุ์ต่างๆ อย่างไร             ผมจะเดินทางและหาพันธุ์ในที่ต่างๆ เท่าที่เคยไปทั้งในและต่างประเทศ ขณะเดียวกันก็พยายามเชื่อมต่อกับกลุ่มองค์กรต่างๆ ที่ทำเรื่องเก็บเมล็ดพันธุ์เพื่อแลกเปลี่ยนกัน เพราะหลายอย่างหายไปจากบ้านเราแล้ว เช่น แตงโม เราไม่มีพันธุ์แท้เหลือแล้วที่กินกันทุกวันนี้เป็นพันธุ์ผสมทั้งหมด พันธุ์แท้ก็คือเก็บเมล็ดไปปลูกได้อีก มันจะให้ผลเหมือนเดิม แต่พันธุ์ผสมปลูกแล้วเก็บเมล็ดไปปลูกอีกลูกมันจะกลายพันธุ์ เป็นลูกเล็กลูกใหญ่ บูดๆ เบี้ยวๆ ใบหงิกงอ ทั้งที่ใส่ปุ๋ยมาก ฉีดยามาก ในปัจจุบันคนจะปลูกพันธุ์ผสมทั้งหมด เขาจึงต้องซื้อเมล็ดพันธุ์ทุกครั้งที่ปลูก ซึ่งตอนนี้แพงเหมือนทองคำ บางพันธุ์กิโลกรัมละหกหมื่น เจ็ดหมื่นบาท ถึงแสนก็มี ซึ่งคนที่แบกภาระนี้คือชาวไร่ชาวนาตาดำๆ ต้องจ่ายค่าใช้จ่างแพงๆ เพื่อปลูกผักราคาถูกให้คนกิน

            สิ่งเหล่านี้ไม่มีใครสนใจ เพราะคนกินกับคนปลูกไม่รู้จักกัน คนกินไม่รู้ว่าคนปลูกทุกข์ยาก เป็นหนี้สินขนาดไหนคนกินก็จะเอาแต่ที่ถูกที่สุด สวยที่สุด คนปลูกก็ไม่รู้ว่าคนกินคือคน เขาบอกว่าปลูกเพื่อขาย จะไปให้หมูให้หมากินก็แล้วแต่ ดังนั้นจะใส่อะไรก็ได้ อัดยาเคมี ปุ๋ยเคมี ฮอร์โมนเข้าไป เพื่อให้มันงามที่สุด จะได้รีบขาย ได้เงินมาก็จบ ความเลวร้ายก็เกิดขึ้นกับคนสองคน เกษตรกรทำงานหนัก ขาดทุนมาก แต่ยากจน คนกินจ่ายเงินแพง แต่ได้อาหารที่เต็มไปด้วยพิษ ผมว่า ยุคนี้เป็นยุคที่คนฉลาดที่สุด เทคโนโลยีมากที่สุด ทำไมเราไม่เรียนรู้ที่จะแก้ปัญหา ให้คนกินกับคนปลูกได้รู้จักกันมากขึ้น คนเราถ้ารู้จักกันเหมือนญาติพี่น้อง จะไม่มีวันทำร้ายกันหรอกครับ คนซื้อแม้จะจ่ายแพงหน่อยเขาก็ยินดีเพื่อให้คนรู้จักอยู่ได้ คนปลูกรู้ว่าคนนี้คือคนที่กินอาหารจากเรา เขาก็ไม่กล้าเอาสิ่งที่เขาไม่กินใส่เข้าไป ฉะนั้นผมว่ามันจำเป็นที่เราต้องกลับมาสู่การเชื่อมต่อกันอีกครั้ง

1 (123)อย่างที่เรารู้กันว่าอาหารออร์แกนิคดีต่อสุขภาพและมีส่วนช่วยในเรื่องลดโลกร้อน แต่มีเสียงสะท้อนว่าราคาแพง คุณโจนมีความเห็นว่าอย่างไรjone-363x494

            จริงๆ ออร์แกนิคไม่แพง แต่ระบบตลาดที่มีคนกลางเข้ามาจัดการทำให้แพง น้องสาวผมปลูกแตงโมออร์แกนิคอยู่ที่ยโสธร ราคากิโลละห้าถึงหกบาท พ่อค้าบอกว่าลูกมันไม่สม่ำเสมอ เขากดราคาเหลือกิโลละสี่บาท แล้วเอาไปขายกิโลละสามสิบบาท

            ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เกษตรกรแต่ทุกคนจี้หัวเกษตรกรว่าทำไมไม่รวมเป็นสหกรณ์ ทำไมไม่เลิกใช้สารเคมี แต่คนเมืองไม่ถามตัวเองเลยว่าทำไมต้องซื้อในห้างซูเปอร์มาร์เก็ตใหญ่ๆ เสมอ ทำไมไม่ซื้อกับเกษตรกรบ้าง ทำไมคนเมืองไม่รวมตัวเป็นสหกรณ์เอาของจากชาวบ้านที่ทำเกษตรอินทรีย์มาขายบ้าง ผมว่าถึงยุคที่เราต้องมองกลับมาที่ตัวเองและร่วมกันคิดได้แล้ว ไม่อย่างนั้นเราจะถูกเอาเปรียบทั้งสองฝ่ายอยู่อย่างนี้ โดยคนที่ได้ประโยชน์คือคนหยิบมือเดียว ซึ่งไม่นานจะต้องล่มสลายทุกฝ่าย เพราะคนที่ได้เงินมากๆ จะอยู่ได้อย่างไรในเมื่อสังคมเดือดร้อน

1 (123)คุณโจนมองว่าคนเมืองมีส่วนร่วมในการสร้างความมั่นคงทางอาหารได้แม้จะไม่ได้เป็นผู้ผลิต             คนเมืองคือหลักที่ส่งเสริมให้เกิดความยั่งยืนตรงนี้ได้ เพราะเขาคือคนที่ซื้อของกิน ตราบใดที่คนเมืองไม่ได้สนใจเรื่องพันธุ์แท้ ไม่สนใจออร์แกนิค สนใจแค่สวยและถูก มันหมดครับ ชาวบ้านจะไม่ปลูก ถ้าคนเมืองสนใจ GMO ชาวบ้านก็จะปลูก GMO คนเมืองคือคนที่มีพลังสูงสุดในการกำหนดเส้นทางว่าเราจะเดินไปทางไหน ถ้าคนเมืองรวมตัวกันตั้งสหกรณ์ เปิดร้านค้าเชื่อมต่อกับกลุ่มเกษตรอินทรีย์ ซื้อของจากกลุ่มที่ไม่ใช้ GMO หรือซื้อพืชผักที่ปลูกด้วยพันธุ์แท้พื้นบ้านมากขึ้นคนก็จะเห่อปลูกครับ

            เกษตรกรเขาทำอะไรก็ได้ขอให้เขาอยู่ได้ คนที่ทำให้เขาอยู่ได้คือคนบริโภค ฉะนั้น ถ้าคนบริโภคทุกคนพูดเหมือนกันหมดว่าอยากกินผักปลอดสาร ใครจะอยากปลูกผักฉีดยา ปลูกแล้วไม่มีที่ขายจะปลุกทำไม ทุกวันนี้ทำไมไม่ปลูกแบเกษตรอินทรีย์ ก็คนเมืองไม่สนใจเกษตรอินทรีย์ สนใจแค่ว่าอะไรก็ได้ ใส่ยาใส่ปุ๋ยมากๆ ก็ได้ขอให้มันงามและถูก เขาก็ทำมาให้ แค่นั้นเอง

Comment

Comment:

Tweet